NGUYÊN NHÂN 'TỰ DIỄN BIẾN', 'TỰ CHUYỂN HÓA' TRONG NỘI BỘ

Trải qua các thời kỳ cách mạng, chưa bao giờ Đảng ta phải đối mặt với nguy cơ 'tự diễn biến', 'tự chuyển hóa' phức tạp, nguy hiểm như hiện nay, là một nguy cơ đe dọa sự tồn vong của chế độ. Đại hội lần thứ XII của Đảng đề ra yêu cầu, nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng là đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện 'tự diễn biến', 'tự chuyển hóa' trong nội bộ.

Hội nghị Trung ương 4 khóa XII chỉ rõ 9 biểu hiện của “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và xác định có cả nguyên nhân chủ quan và khách quan, nhưng chủ yếu vẫn là do nguyên nhân chủ quan. Đó là:

1. Những nguyên nhân từ nội tâm một số cán bộ, đảng viên: Trước hết, là do thiếu thông tin, kém lý luận, nhận thức sai hoặc chưa đầy đủ về con đường, mục tiêu cách mạng XHCN ở nước ta, không hoặc chưa hiểu biết sâu sắc về quy luật phát triển của xã hội. Thứ hai, một số cán bộ, đảng viên hoang mang, dao động trước những khó khăn, thử thách; mơ tưởng hão huyền vào chủ nghĩa tư bản, đa nguyên đa đảng; thiếu niềm tin vào sự thắng lợi chắc chắn của cách mạng XHCN và sự lãnh đạo của Đảng, vai trò Nhà nước. Thứ ba, bệnh suy thoái về đạo đức, lối sống có tốc độ lây lan nhanh, đến một mức độ, phạm vi nào đó sẽ nảy sinh tâm lý bất mãn, giảm sút niềm tin, thoái chí chiến đấu, thiếu lương tâm, trách nhiệm trước Đảng, trước dân, dễ dẫn đến “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

2. Những nguyên nhân xuất phát từ cơ chế: Cơ chế dân chủ còn nhiều bất cập, các hình thức dân chủ chưa được thực hiện đầy đủ, còn mang nặng tính khẩu hiệu. Cơ chế quản lý chưa thích ứng với cơ chế thị trường, còn nhiều sơ hở, bất cập, dễ thất thoát. Việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật hiệu quả chưa cao, nói nhiều làm ít, nói một đằng làm một nẻo, nhiều cấp chỉ đạo, trách nhiệm chưa cụ thể, thiếu sự giám sát của nhân dân. Công tác kiểm tra, thanh tra nhiều nơi còn phụ thuộc, chạy theo vụ việc. Các loại cơ chế quan trọng khác để thực hiện công bằng; kiểm soát quyền lực; phản biện xã hội; dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra; quy trình xây dựng ban hành đường lối, chính sách, pháp luật... vẫn chưa hoàn thiện, thiếu khoa học, còn nhiều bất cập.

3. Những nguyên nhân xuất phát từ lý luận, thông tin: hệ thống lý luận chậm hoàn thiện, chỉ tính riêng việc xác định mục tiêu đổi mới phải mất 05 nhiệm kỳ (25 năm) bổ sung liên tục mới đủ “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”; chúng ta cũng chưa có một hệ thống lý luận hoàn chỉnh dành riêng cho sự nghiệp đổi mới, trước hết là lý luận về kinh tế thị trường định hướng XHCN, về tập trung dân chủ... thông tin chưa kịp thời, đầy đủ tạo những khoảng trống để các thế lực thù địch xuyên tạc, nói xấu. Mặt khác, công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đào tạo lý luận, tuyên truyền còn nhiều hạn chế, nhất là ở địa phương, cơ sở; số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ tuyên giáo chưa tương xứng với yêu cầu của thực tiễn; sức chiến đấu của một số cán bộ, đảng viên trên mặt trận tư tưởng tỏ ra non kém, coi nhẹ, lúng túng, phản ứng yếu ớt trước những luận điệu sai trái.

4. Những nguyên nhân xuất phát từ công tác cán bộ: đào tạo, bồi dưỡng cán bộ còn nhiều bất cập hạn chế, tình trạng bổ nhiệm trước, đào tạo sau để hợp thức hóa bằng cấp vẫn còn; đào tạo không sát với công tác, không phù hợp với độ tuổi; nội dung, chương trình còn rườm rà, phức tạp; tiêu cực trong đào tạo thi cử còn nhiều. Bộ máy cồng kềnh, kém hiệu quả, biên chế thừa, cố giảm nơi này lại tăng nơi khác tạo gánh nặng cho ngân sách; tình trạng chạy chỗ, chọn việc còn phổ biến; bố trí cán bộ không hợp lý, mất cân đối, gây bức xúc, lãng phí nhân lực. Cơ chế bổ nhiệm nhiều nơi chưa dân chủ, công bằng; chưa có cơ chế hữu hiệu để trọng dụng người tài đức, gây bất mãn, “chảy máu” chất xám. Chế độ tiền lương chưa hợp lý, một bộ phận lớn cán bộ lương thấp, không thể bảo đảm cuộc sống, nhất là tại những đô thị lớn có chi phí vật giá cao dễ dẫn đến tham nhũng. Việc xử lý cán bộ sai phạm chưa nghiêm, có trường hợp chưa được sự đồng tình của tập thể, của nhân dân. Công tác phòng, chống tham nhũng còn hạn chế, mới chỉ kết quả bước đầu; chưa giải quyết tận gốc rễ của tham nhũng, nguyên nhân, điều kiện nảy sinh tham nhũng vẫn còn nhiều. Nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình chưa có cơ chế khoa học để thực hiện nên không tránh khỏi hình thức. Tồn tại sự chênh lệch về độ “màu mỡ”, thuận lợi, khó khăn giữa các loại chức vụ, công việc sinh ra chạy chức, chạy chỗ, chạy việc rất tệ hại.