NHỮNG NÉT MỚI TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CHỦ NGHĨA TƯ BẢN HIỆN ĐẠI

Tiếp theo giai đoạn cạnh tranh tự do, chủ nghĩa tư bản phát triển lên giai đoạn cao hơn là giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền và sau đó là CNTB độc quyền nhà nước. Thực chất, đây là nấc thang mới trong quá trình phát triển và điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản củng cố về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất để thích ứng với những biến động mới trong tình hình kinh tế- chính trị thế giới từ thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX cho đến nay được thể hiện qua các mặt sau đây:

1. Sự phát triển nhảy vọt về lực lượng sản xuất:

  Cách mạng công nghệ thông tin (IT) và công nghệ cao phát triển mạnh mẽ.

Mười mấy năm gần đây công nghệ thông tin phát triển ngày càng mạnh mẽ trở thành một ngành lớn và là ngành tăng trưởng mạnh nhất. Cùng với sự lan rộng trên toàn cầu của cách mạng thông tin, các ngành công nghệ cao khác nhau như : sinh học, vật liệu mới, nguồn năng lượng mới, hàng không vũ trụ,..cũng đang phát triển mạnh mẽ. Cách mạng khoa học - kỹ thuật bùng nổ một cao trào mới do sự kết hợp giữa công nghệ thông tin và công nghệ khác đặc biệt là công nghệ sinh học.

  Sự tiến bộ và những bước đột phá của khoa học – kỹ thuật đã mở ra không gian mới cho sự phát triển của sức sàn xuất.

Giáo dục được tăng cường và tố chất của người lao động được tăng lên rõ rệt. Việc tăng cường giáo dục đã làm cho tố chất công nhân nâng cao, đặt nền móng vững chắc cho việc tăng năng suất lao động.

Kinh tế tăng trưởng nhanh năng suất lao động cũng được nâng cao hơn. Thành quả khoa học – kỹ thuật nhanh chóng chuyển hóa vào sản xuất

2. Nền kinh tế đang có xu  hướng chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức.

  Cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật lần thứ nhất thúc đẩy chủ nghĩa tư bản chuyển đổi từ kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp. Cách mạng công nghệ thông đang thúc đẩy nền kinh tế tư bản chủ nghĩa chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức

  Trong kinh tế tri thức vai trò của tri thức và kỹ thuật đã cao hơn các yếu tố như nguồn tài nguyên tự nhiên và vốn đã trở thành yếu tố sản xuất quan trọng nhất. Vận hành của kinh tế tri thức chủ yếu không còn do người lao động cơ bắp thao tác máy móc mà chủ yếu do những người lao động trí óc trong các ngành thiết kế nghiên cứu phát triển cũng như truyền bá tri thức.

  Sáng tạo kỹ thuật và sáng tạo cơ chế đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế tri thức.

  Cùng với sự chuyển đổi loại hình kinh tế, kết cấu ngành nghề của chủ nghĩa tư bản cũng được điều chỉnh và nâng cấp hơn chuyển sang dịch vụ hóa và công nghệ cao hóa.

3. Sự điều chỉnh về quan hệ sản xuất và quan hệ giai cấp:

Thứ nhất : quan hệ sở hửu cũng có những thay đổi biểu hiện nổi bật nhất là sự phân tán quyền nắm cổ phiếu tăng lên. Phân tán hoá quyền khống chế cổ phiếu có lợi cho cải thiện quan hệ giữa chủ xí nghiệp và công nhân.

Thứ hai : kết cấu giai cấp cũng có những biến đổi lớn, các giai cấp, tầng lớp, đoàn thể xã hội và tập đoàn cùng tồn tại và tác động lẫn nhau.

Thứ ba : cùng với sự tăng tưởng của sản xuất và sự điều chỉnh về quan hệ sản xuất thu nhập bằng tiền lương của người lao động  cũng có được mức tăng trưởng khá lớn.

Tất cả những điều này cho thấy, mâu thuẫn giai cấp trong xã hội tư bản chủ nghĩa vẫn tồn tại nhưng nhờ những điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản về quan hệ sản xuất mà bắt nguồn từ quan hệ sở hữu, nên đã phần nào xoa dịu được tính gay gắt của mâu thuẫn này. Những điều chỉnh đó nói lên rằng chủ nghĩa tư bản muốn tồn tại và phát triển cũng phải lo giải quyết các vấn đề xã hội, giải quyết mối quan hệ giữa tư bản và lao động, song song với sự phát triển nhanh chóng của lực lượng sản xuất và sự đấu tranh bền bỉ của giai cấp công nhân.

4. Thể chế quản lý kinh doanh trong nội bộ doanh nghiệp có những biến đổi lớn:

  Doanh nghiệp cải cách cơ chế quản lý thiết lập cơ cấu tổ chức hàng ngang và mạng lưới. Xóa bỏ hệ thống kiểu kim tử tháp truyền thống như tập trung hóa lớn quyền lực, đa tầng thứ và theo chiều dọc và thay hế bằng kiểu hệ thống mạng lưới phân quyền ít tầng thứ và theo chiều ngang nhằm giảm bớt khâu trung gian, thông tin thuận lợi, đơn giản trình tự quyết sách, phát huy đầy đủ tính chủ động và trách nhiệm của toàn thể toàn thể công nhân, nhằm nâng cao hiệu quả công tác.

  Dùng công nghệ cải cách cơ chế quản lí sản xuất. Để thích ứng với những thay đổi từ thể chế sản xuất theo “đơn đặt hàng”, doanh nghiệp thiết lập hệ thống sản xuất linh hoạt, hệ thống sản xuất bằng máy tính, chế độ cung cấp thích hợp và cơ chế phát triển theo nhu cầu( tức khâu càng gần gũi với khách hàng hơn)

  Thực hiện cải cách quản lí lao động lấy con người làm gốc: yêu cầu đối với công nhân chủ yếu không phải là điều kiện mà là phải có kỹ năng và tri thức cao hơn để họ phát huy tính chủ động và sáng tạo, từ đó nâng cao năng suất lao động và tăng cường thế mạnh cạnh tranh của doanh nghiệp

  Thay đổi hình thức của doanh nghiệp xuất hiện xu thế hai loại hình lớn hóa và nhỏ hóa cùng hổ trợ nhau tồn tại. Các doanh nghiệp lớn đã không ngừng mở rộng ưu thế về quy mô tăng cường sức mạnh thị trường của công ty. Đồng thời, các doanh nghiệp nhỏ linh hoạt hơn, có tinh thần sáng tạo hơn cũng được phát triển manh mẽ, làm cho kinh tế tư bản chủ nghĩa có sức sống và hiệu quả cao.

5. Điều tiết vĩ mô của nhà nước ngày càng được tăng cường:

  Thứ nhất, kịp thời điều chỉnh chiến lược tổng thể phát triển kinh tế, nhằm nâng cao sức mạnh cạnh tranh tổng thể của quốc gia.

Thứ hai, sự lựa chọn chính sách thực dụng. Những năm  90 của thế kỷ XX, bất kể là Mỹ hay Châu Âu đều đã áp dụng mô hình chính sách “con đường thứ ba”, trên thực tế là sự dung hòa quan niệm giá trị truyền thống và chủ trương chính trị của chủ nghĩa  tự do với một số biện pháp của chủ nghĩa bảo thủ mới, đóng vai trò tích cực cho việc xoa dịu những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản hiện nay.

6. Các công ty xuyên quốc gia có vai trò ngày càng quan trọng trong hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa, là lực lượng chủ yếu thúc đẩy toàn cầu hóa kinh tế.

  các công ty xuyên quốc gia(TNC) là các công ty tư bản độc quyền, bành trướng thế lực ra nước ngoài dưới hình thức cài cắm nhanh. Hiện tại, các TNC được nhà nước ở các nước tư bản chủ nghĩa nâng đỡ, thông qua đầu tư trực tiếp ra nước ngoài trên quy mô lớn, các công ty xuyên quốc gia mua và thôn tính các tài sản ở nước ngoài, không ngừng tăng cường thực lực, mở rộng thị phần. Cùng với toàn cầu hóa kinh tế phát triển nhanh, ngày càng nhiều xí nghiệp trong nước trở thành công ty xuyên quốc gia.

Điều đó thể hiện ở những điểm sau:

   Các công ty xuyên quốc gia đã thúc đẩy toàn cầu hóa sản xuất và nguồn vốn, thúc đẩy mạnh mẽ phân công lao động quốc tế sâu sắc hơn, dựa vào nhau trong đời sống kinh tế, thúc đẩy buôn bán quốc tế phát triển nhanh.

  Truyền hóa khoa hoc – kỹ thuật và kinh nghiệm quản lí trên phạm vi toàn cầu, tạo khôn gian rộng lớn để phát triển lực lượng sản xuất và điều chỉnh quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa trên quy mô quốc tế.

  Chiếm đoạt thị trường toàn cầu,xuất khẩu vốn và hàng hoá trên quy mô lớn, thu về nhiều ngoại tệ, phát triển thực lực trong nước, tăng cường kiểm soát của tư bản chủ nghĩa trên phạm vi toàn cầu, nhưng mặt khác, trong quá trình xuất khẩu vốn và kỹ thuật ra thị trường thế giới nhưng cũng có khả năng là cho kinh tế trong nước “trống rỗng”, khiến nạn thất nghiệp thêm trầm trọng, cũng có khả năng bùng nổ mâu thuẫn và xung đột với các nước sở tại.

  tạo cơ hội và những thách thức to lớn cho các nước đang phát triển. ảnh hưởng đến lĩnh vực tài chính, tiền tệ. Các TNC thao túng nguồn vốn tín dụng quốc tế khổng lồ, hình thành thị trường tiền tệ lớn, trở thành các nhà kinh doanh ngoại tệ lớn nhất và lực lượng chủ yếu thúc đẩy lưu thông vốn trên toàn thế giới ảnh hưởng trực tiếp đến việc ổn định thị trường tiền tệ và cân bằng cán cân thanh toán quốc tế.

7. Điều tiết và phối hợp quốc tế được tăng cường:

  trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, nhà nước của các quốc gia tư bản chủ nghĩa ngày càng chú trọng phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô. Vì vậy, những xung đột kinh tế như chiến tranh mậu dịch, tỷ giá hối đoái, lãi suất mà trước đây thường có giữa các nước Phương Tây đã giảm xuống.

  Những năm gần đây, phối hợp và hợp tác quốc tế được tăng cường rõ rệt, hiệu quả cũng không ngừng được nâng cao.

  Vai trò của các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế phát huy tác dụng ngày càng nổi bật khi điều tiết quan hệ quốc tế và trở thành một trong những chủ thể mới điều tiết quan hệ kinh tế tư bản chủ nghĩa.

  Tăng cường điều tiết và phối hợp quốc tế có vai trò không thể xem nhẹ trong việc xoa dịu mâu thuẫn bên trong và bên ngoài các nước tư bản chủ nghĩa, tạo không gian phát triển rộng lớn hơn cho chủ nghĩa tư bản.
Thế nhưng, có thể nói, Chủ nghĩa tư bản hiện đại chỉ là một nấc thang, một hình thức phát triển cao trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Bản chất của chủ nghĩa tư bản ngày nay vẫn không thay đổi, nó vẫn dựa trên chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và bóc lột lao động làm thuê. Bản chất chính trị của nó vẫn là hiếu chiến, xâm lược và phản động toàn diện.